اختلالات عصبی-رشدی (Neurodevelopmental Disorders)
اختلالات عصبی-رشدی چه اختلالاتی هستند؟
اختلالات عصبی-رشدی اختلالاتی هستند که عمدتاً با عملکرد عصبی و سیستم مغز مرتبط هستند؛ عصبی-رشدی به این معناست که علّت اصلی بروز اختلال نقص در عملکرد مغز و اعصاب است (ویژگی عصبی)، همچنین علائم و نشانه‌های اختلالات عصبی-رشدی اغلب با بالارفتن سن کودک تغییر و یا تمکیل می‌شوند (اختلالی مادام‌العمر است- ویژگی رشدی). با این‌حال ممکن است برخی از نشانه‌ها و ناتوانایی‌ها دائمی باشند. تشخیص و درمان این دسته از اختلالات پیچیده است و باید در زمان درست و به‌موقع تشخیص داده شوند. کودکان با اختلالات عصبی-رشدی ممکن است مشکلاتی در زبان و گفتار، مهارت‌های حرکتی، مهارت‌های شناختی، رفتار، حافظه و یادگیری داشته باشند. دریافت خدمات و مداخلات درمانی زودهنگام می‌تواند سبب بهبود کیفیت زندگی کودک و تقویت مهارت‌ها و توانمندی‌های او شود.
اختلالاتی همچون اختلالات یادگیری، اختلالات طیف اتیسم، اختلال نقص‌توجه-بیش‌فعالی و اختلال کم‌توانی ذهنی از جمله اختلالات عصبی-رشدی هستند.
براساس نتایج مقالات و یافته‌های پژوهشی تقریباً 15 درصد از کودکان 3 تا 17 ساله دارای اختلالات عصبی-رشدی هستند. در این میان اختلال نقص‌توجه-بیش‌فعالی و اختلال یادگیری بیشترین شیوع را از میان اختلالات عصبی-رشدی دارند. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که دو اختلال نقص‌توجه-بیش‌فعالی و اختلالات طیف اتیسم بیشترین میزان شیوع در طی سال‌های اخیر را داشته‌اند. یکی از دلایل شیوع این دو اختلال، نبود اطلاعات برای تعیین میزان دقیق شیوع در طول سال‌های متمادی و همچنین تغییراتی در آگاهی و معیارهای تشخیصی این دو اختلال بوده‌است.
علّت بروز اختلالات عصبی-رشدی چیست؟
ژنتیک می‌تواند نقش بسیار مهّمی در بروز بسیاری از اختلالات عصبی-رشدی داشته باشد؛ از طرفی برخی اختلالات مانند کم‌توانی ذهنی با ژن‌های خاصی مرتبط هستند. با این‌حال، بیشتر اختلالات عصبی-رشدی به‌جای هر علّت مشخص، عوامل پیچیده و متعددی دارند. این اختلالات می‌توانند احتمالاً ناشی از عوامل مختلفی همچون ژنتیک، محیط و علل روانی-اجتماعی باشند. عواملی همچون مصرف موادمخدر، الکل و یا مواد غیرمجاز در دوران بارداری، وضعیت اجتماعی-اقتصادی پایین، زایمان زودرس، وزن کم به‌هنگام تولد، عوامل فیزیکی و … نیز می‌توانند سبب بروز اختلالات عصبی-رشدی در کودک شوند.
اختلالات عصبی-رشدی چه تأثیری در زندگی کودک دارند؟
یک کودک با اختلال در بسیاری از زمینه‌ها و جنبه‌های رشدی نسبت به همسالان خود، تأخیر دارد؛ او در زمینه‌های مختلفی همچون مهارت‌های زبانی و گفتار، مهارت‌های حرکتی، مهارت‌های اجتماعی، مهارت‌های شناختی و … دارای تأخیر است. با این‌حال، او همچون بسیاری از کودکان دیگر توانمندی‌ها و ویژگی‌های متفاوتی دارد. با تشخیص زودهنگام و دریافت مداخلات آموزشی و درمانی مناسب و مداوم، یک کودک با اختلال می‌تواند رشد کند و آموزش‌ها و مهارت‌های مختلفی را کسب کند. بسیاری از این کودکان می‌توانند با آموزش مناسب مهارت‌های موردنیاز مدرسه را بیاموزند و وارد مدرسه شوند،همچنین بسیاری دیگر می‌توانند با دریافت حمایت‌های اجتماعی و دولتی وارد محیط‌های شغلی شوند.
انواع اختلالات عصبی-رشدی کدام‌اند؟
1- اختلالات کم‌توانی ذهنی؛ در رایج‌ترین تعریف برای این اختلال بر عمکرد ذهنی زیر متوسط قبل از سن 18 سالگی تأکید دارد. کودکان با اختلال کم‌توانی ذهنی معمولاً بهره هوشی کمتر از 70 دارند و در مهارت‌های مختلفی همچون ارتباطات، مراقبت از خود، انجام کارهای روزمره و … دچار ضعف هستند و نیاز به دریافت خدمات و حمایت‌های مادام‌العمر دارند. دسته‌بندی این اختلال براساس شدّت آن و میزان بهره‌هوشی کودک از خفیف تا عمیق است. این اختلال معمولاً به کمک ارزیابی‌های تخصصی و ارزشیابی‌هایی همچون بهره‌هوشی تشخیص‌گذاری می‌شوند.
برای مطالعه بیشتر می‌توانید این محتوا را بخوانید؛ اختلال کم‌توانی ذهنی.
2- اختلالات یادگیری؛ در این اختلال، روشی که مغز کودک می‌تواند اطلاعات را دریافت، پردازش، حفظ و پاسخ دهد متفاوت است. به‌عبارتی دیگر، اختلال یادگیری بر عملکرد مغز تأثیر می‌گذارد، در نتیجه شیوه دریافت، پردازش و پاسخ کودک به اطلاعات و اتفاقات محیطی متفاوت است. کودک با اختلال یادگیری ممکن است در یادگیری و استفاده از مهارت‌های خاص از جمله خواندن، نوشتن، گوش‌دادن صحبت‌کردن، استدلال کردن و محاسبات ریاضی دچار مشکل باشد. کودکان با اختلال یادگیری معمولاً هوش متوسط و گاهی بالاتر از حد معمول دارند، امّا در نحوه پردازش اطلاعات مغز تفاوت‌هایی با دیگر کودکان و همسالان خود دارند.
برای مطالعه بیشتر می‌توانید این محتوا را بخوانید؛ اختلالات یادگیری خاص.
3- اختلالات طیف اتیسم؛ کودکان و افراد با اختلال طیف اتیسم ناتوانی‌های رشدی در زمینه مهارت‌های اجتماعی، ارتباطی و رفتاری دارند. اصطلاح “طیف اتیسم” به این واقعیّت اشاره دارد که اگرچه کودکان با اختلال طیف اتیسم، علائم اختلال مشترکی دارند، امّا هرکدام منحصر‌به‌فرد هستند و ویژگی‌ها و تفاوت‌های فردی متفاوتی دارند. کودکان با اختلال طیف اتیسم علاقه‌ای به ارتباط با دیگران ندارند، در بروز و نشان‌دادن عواطف و احساسات خود مشکل دارند و ممکن است از برقراری تماس فیزیکی با دیگران یا حتی نزدیکانشان (مثل پدر و مادر) اجتناب کنند. یکی دیگر از ویژگی‌های بارز اختلال طیف اتیسم، بروز علایق و رفتارهای تکراری و محدود است.
برای مطالعه بیشتر می‌توانید این محتوا را بخوانید؛ اختلالات طیف اتیسم.
4- اختلال نقص‌توجه-بیش‌فعالی؛ اختلال نقص‌توجه-بیش‌فعالی یک اختلال عصبی-رشدی است که با علائمی همچون نقص توجه و بیش‌فعالی/تکانشگری تشخیص داده می‌شود. این اختلال معمولاً در سطوح مختلف سبب نقص در عملکردهای اجتماعی، تحصیلی و شغلی فرد می‌شود. با دریافت خدمات درمانی مناسب همچون دارودرمانی و آموزش مناسب این افراد می‌توانند توانمندی‌های خود را افزایش دهند و سبب بهبود کیفیت زندگی و عملکردهای خود شوند.
برای مطالعه بیشتر می‌توانید این محتوا را بخوانید؛ اختلال نقص‌توجه-بیش‌فعالی.
منبع:
– راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی انجمن روانپزشکی آمریکا، ویراست پنجم.