اختلالات اضطرابی Anxiety Disorders
اختلالات اضطرابی شامل مجموعه‌ای از اختلالات هستند که ویژگی اصلی آنها ترس و اضطراب بیش از حد و اختلالات رفتاری مرتبط با آنها است. ترس، پاسخ هیجانی به یک تهدید واقعی یا ادراک‌شده است، در حالی که اضطراب به پیش‌بینی و نگرانی درباره یک تهدید یا خطر احتمالی در آینده اشاره دارد. این‌که ترس یا اضطراب تا چه اندازه بیش از حد یا نامتناسب است، با توجه به سن، شرایط موقعیتی و زمینه فرهنگی توسط متخصص بالینی ارزیابی می‌شود. برخی از اختلالات اضطرابی معمولاً از دوران کودکی آغاز می‌شوند و در صورت عدم دریافت درمان مناسب ممکن است تا سال‌های بعد ادامه پیدا کنند و بر عملکرد تحصیلی، اجتماعی، خانوادگی و روزمره کودک تأثیر بگذارند. تشخیص هر یک از اختلالات اضطرابی زمانی مطرح می‌شود که نشانه‌ها ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده یا دارو، بیماری یا وضعیت پزشکی دیگر نباشند و همچنین با اختلال روانی دیگری بهتر توجیه نشوند. در این بخش، سه اختلال اضطرابی مهم که معمولاً در دوران کودکی آغاز می‌شوند، شامل اختلال اضطراب جدایی، اختلال اضطراب اجتماعی و اختلال اضطراب فراگیر، معرفی شده‌اند.
محتوا را برای خواندن انتخاب کنید:
اختلال اضطراب جدایی (Separation Anxiety Disorder)
فرد مبتلا به اختلال اضطراب جدایی، ترس یا اضطراب شدید و نامتناسب با سطح رشد خود را در مورد جدایی از اشخاص دلبسته تجربه می‌کند. این نگرانی می‌تواند درباره احتمال آسیب دیدن یا از دست دادن اشخاص دلبسته، یا وقوع حوادثی باشد که ممکن است به جدایی از آنها منجر شود. فرد ممکن است به‌طور مداوم از جدا شدن از اشخاص دلبسته خودداری کند یا تمایلی به دور شدن از آنها نداشته باشد. همچنین ممکن است کابوس‌هایی درباره جدایی و نشانه‌های جسمانی مانند سردرد، تهوع یا دل‌درد ایجاد شود. اگرچه اختلال اضطراب جدایی اغلب در دوران کودکی آغاز می‌شود، علائم آن می‌توانند در نوجوانی و بزرگسالی نیز بروز کنند.
ملاک های تشخیص اختلال اضطراب جدایی بر اساس DSM5
اختلال اضطراب جدایی با ترس یا اضطراب شدید و نامتناسب با سطح رشدی کودک درباره جدایی از افراد دلبسته مشخص می‌شود. این اختلال زمانی مطرح است که حداقل ۳ مورد از نشانه‌های زیر وجود داشته باشد:
1- ناراحتی شدید و مکرر هنگام پیش‌بینی یا تجربه جدایی از خانه یا افراد دلبسته اصلی.
2-نگرانی مداوم و بیش از حد درباره از دست دادن افراد دلبسته اصلی یا احتمال وارد شدن آسیب به آنها، مانند بیماری، جراحت، بلایا یا مرگ.
3- نگرانی مداوم و بیش از حد درباره وقوع رویدادی ناگوار که موجب جدایی از فرد دلبسته اصلی شود؛ برای مثال گم شدن، ربوده شدن، تصادف یا بیمار شدن.
4- امتناع یا بی‌میلی مداوم برای ترک خانه، رفتن به مدرسه، محل کار یا مکان‌های دیگر به دلیل ترس از جدایی.
5- ترس یا بی‌میلی مداوم و بیش از حد نسبت به تنها ماندن یا بدون حضور افراد دلبسته اصلی بودن در خانه یا سایر محیط‌ها.
6- امتناع یا بی‌میلی مداوم برای خوابیدن خارج از خانه یا خوابیدن بدون نزدیک بودن به فرد دلبسته اصلی.
7- کابوس‌های مکرر با موضوع جدایی.
8- شکایت‌های مکرر از نشانه‌های جسمانی مانند سردرد، دل‌درد، تهوع یا استفراغ، هنگام جدایی یا زمانی که جدایی از افراد دلبسته اصلی انتظار می‌رود.
مدت و تأثیر بر عملکرد
این ترس، اضطراب یا اجتناب در کودکان و نوجوانان حداقل ۴ هفته و در بزرگسالان معمولاً ۶ ماه یا بیشتر ادامه دارد. این اختلال باید موجب ناراحتی قابل‌توجه بالینی یا اختلال در عملکرد اجتماعی، تحصیلی، شغلی یا سایر حوزه‌های مهم زندگی شود. همچنین نشانه‌ها نباید با یک اختلال روانی دیگر بهتر توجیه شوند. برای مثال، امتناع از ترک خانه در اختلال طیف اوتیسم ممکن است به دلیل مقاومت در برابر تغییر باشد؛ یا در اختلالات روان‌پریشی، باورها یا تجربیات ادراکی مرتبط با جدایی ممکن است در قالب هذیان یا توهم ظاهر شوند. همچنین نگرانی درباره بیماری یا آسیب دیدن افراد مهم در اختلال اضطراب فراگیر، معمولاً بخشی از نگرانی‌های گسترده‌تر و متعدد فرد است.
ویژگی‌های مرتبط با اختلال اضطراب جدایی بر اساس DSM5
• کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی، هنگام جدا شدن از افراد دلبسته اصلی ممکن است گوشه‌گیری اجتماعی، بی‌تفاوتی، غمگینی یا کاهش تمرکز در فعالیت‌ها و بازی را نشان دهند.
• ترس‌های مرتبط با جدایی می‌توانند متناسب با سن کودک متفاوت باشند. کودک ممکن است از حیوانات، هیولاها، تاریکی، سارق‌ها، تصادف، سفر با هواپیما یا سایر موقعیت‌هایی که تصور می‌کند ممکن است برای خود یا اعضای خانواده خطر ایجاد کنند، بترسد.
• به‌ویژه در شب یا هنگام قرار گرفتن در تاریکی، برخی کودکان ممکن است تجربه‌های ادراکی غیرعادی داشته باشند؛ برای مثال، احساس کنند افرادی در اتاق حضور دارند، موجودات ترسناک به آنها نزدیک می‌شوند یا چشم‌هایی آنها را زیر نظر گرفته‌اند.
• کودکان مبتلا ممکن است پرتوقع، مزاحم و نیازمند توجه و اطمینان‌بخشی مداوم به نظر برسند. در بزرگسالی نیز ممکن است ویژگی‌هایی مانند وابستگی زیاد و محافظت‌گری افراطی مشاهده شود. این نیاز بیش از حد به همراهی و توجه می‌تواند برای اعضای خانواده خسته‌کننده و ناکام‌کننده باشد و در برخی موارد به رنجش، تنش و تعارض‌های خانوادگی منجر شود.
شکل گیری و روند اختلال اضطراب جدایی بر اساس DSM5
اضطراب جدایی پدیده‌ای شایع و طبیعی در روند رشد کودک است که معمولاً از نیمه دوم سال اول زندگی آشکار می‌شود و نشان‌دهنده شکل‌گیری دلبستگی و آگاهی کودک از جدایی از مادر یا مراقب اصلی است. این اضطراب معمولاً در حدود ۹ تا ۱۸ ماهگی به اوج خود می‌رسد و سپس به‌تدریج کاهش می‌یابد. با ادامه رشد شناختی و عاطفی کودک، توانایی او برای تحمل جدایی افزایش پیدا می‌کند و بیشتر کودکان تا سال‌های پیش‌دبستانی می‌توانند دوری از والدین یا مراقب اصلی را با ناراحتی کمتری تجربه کنند. با این حال، در برخی کودکان ترس و اضطراب مربوط به جدایی شدت و تداوم بیشتری پیدا می‌کند و با سطح رشدی کودک متناسب نیست. در این شرایط، اختلال اضطراب جدایی مطرح می‌شود.
شروع اختلال اضطراب جدایی ممکن است در سال‌های پیش‌دبستانی باشد و این اختلال می‌تواند در هر دوره‌ای از کودکی و به‌ندرت، در نوجوانی آغاز شود. روند اختلال معمولاً شامل دوره‌هایی از تشدید و بهبود علائم است. نحوه بروز اختلال اضطراب جدایی با افزایش سن تغییر می‌کند. کودکان خردسال ممکن است تمایل کمی به رفتن به مدرسه داشته باشند یا حتی به‌طور کامل از رفتن به مدرسه خودداری کنند. در این سن، ممکن است نگرانی مشخصی درباره خطراتی که والدین، خانه یا خود کودک را تهدید می‌کنند وجود نداشته باشد و اضطراب عمدتاً هنگام جدایی از افراد دلبسته بروز کند.
با افزایش سن، نگرانی‌ها معمولاً مشخص‌تر می‌شوند. این نگرانی‌ها ممکن است درباره خطراتی مانند تصادف، ربوده شدن، سرقت یا مرگ والدین و سایر افراد دلبسته باشد. برخی کودکان نیز نگرانی مبهمی درباره این موضوع دارند که پس از جدایی نتوانند دوباره به افراد دلبسته خود ملحق شوند. در بزرگسالی، اختلال اضطراب جدایی ممکن است به شکل نگرانی شدید درباره جدایی از همسر، فرزندان یا سایر افراد نزدیک بروز کند و توانایی فرد را برای سازگاری با تغییرات زندگی، مانند نقل‌مکان، سفر یا تغییر محل کار، محدود کند.
عوامل خطر و پیش آگهی
عوامل محیطی:
اختلال اضطراب جدایی اغلب در ارتباط با استرس‌های زندگی، به‌ویژه تجربه فقدان یا تغییرات مهم، بروز می‌کند. از جمله این عوامل می‌توان به مرگ یکی از بستگان یا حیوان خانگی، بیماری کودک یا یکی از اعضای خانواده، تغییر مدرسه، طلاق والدین، نقل‌مکان به محل جدید، مهاجرت و تجربه بلایای طبیعی یا سایر رویدادهای ناگوار اشاره کرد. به‌ویژه رویدادهایی که موجب جدایی از افراد دلبسته می‌شوند، می‌توانند در شروع یا تشدید علائم نقش داشته باشند.
عوامل ژنتیکی و فیزیولوژیکی:
اختلال اضطراب جدایی ممکن است تا حدی دارای زمینه ژنتیکی باشد. مطالعات خانوادگی و دوقلویی نشان می‌دهند که عوامل ژنتیکی در بروز این اختلال نقش دارند. در یک مطالعه، میزان توارث‌پذیری علائم اضطراب جدایی در کودکان حدود ۷۳ درصد برآورد شده است؛ اگرچه این میزان در دختران بیشتر گزارش شده است. همچنین برخی شواهد نشان می‌دهند که کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی ممکن است حساسیت فیزیولوژیکی بیشتری نسبت به تحریکات تنفسی با دی‌اکسید کربن (CO₂) داشته باشند. این یافته‌ها می‌توانند نشان‌دهنده نقش عوامل زیستی در افزایش آمادگی برای تجربه اضطراب باشند، اما به‌تنهایی برای تشخیص اختلال کافی نیستند.
همزمانی اختلالات
در کودکان، اختلال اضطراب جدایی همزمانی بالایی با اختلال اضطراب فراگیر و فوبیای خاص دارد.
پیامدهای کارکردی اختلال اضطراب جدایی
افراد مبتلا به اختلال اضطراب جدایی اغلب فعالیت‌های مستقل و موقعیت‌هایی را که مستلزم دور بودن از خانه یا اشخاص دلبسته هستند، محدود یا از آنها اجتناب می‌کنند. برای مثال، در کودکان ممکن است به صورت اجتناب یا امتناع از رفتن به مدرسه، شرکت نکردن در اردوها و سایر فعالیت‌های خارج از خانه، و مشکل در تنها خوابیدن بروز کند.
در اختلال اضطراب اجتماعی، فرد از تعامل‌های اجتماعی و موقعیت‌هایی که در آنها احتمال بررسی و ارزیابی شدن توسط دیگران وجود دارد، ترس یا اضطراب قابل‌توجهی را تجربه می‌کند. این موقعیت‌ها شامل تعامل‌های اجتماعی مانند ملاقات با افراد ناآشنا، موقعیت‌هایی که فرد ممکن است هنگام خوردن یا نوشیدن مورد مشاهده قرار گیرد و موقعیت‌هایی که فرد باید در حضور دیگران عملی را انجام دهد، مانند سخنرانی کردن، هستند. افکار و نگرانی‌های فرد معمولاً حول ارزیابی منفی از سوی دیگران شکل می‌گیرند؛ برای مثال، فرد ممکن است نگران شرمنده یا تحقیر شدن، طرد شدن یا ناراحت کردن دیگران باشد.
ملاک‌های تشخیصی اختلال اضطراب اجتماعی یا فوبی اجتماعی بر اساس DSM-5
الف) ترس یا اضطراب محسوس درباره یک یا چند موقعیت اجتماعی که در آنها فرد در معرض بررسی و ارزیابی دیگران قرار می‌گیرد؛ از جمله:
گفتگو داشتن با دیگران
ملاقات با افراد ناآشنا
مورد مشاهده قرار گرفتن، مانند هنگام خوردن یا نوشیدن
عمل کردن در حضور دیگران، مانند سخنرانی کردن
توجه: در کودکان، ترس یا اضطراب باید در موقعیت‌هایی که با همسالان در ارتباط هستند نیز روی دهد و صرفاً به تعامل با بزرگسالان محدود نباشد.
الف) ترس یا اضطراب محسوس درباره یک یا چند موقعیت اجتماعی که در آنها فرد در معرض بررسی و ارزیابی دیگران قرار می‌گیرد؛ از جمله:
گفتگو داشتن با دیگران
ملاقات با افراد ناآشنا
مورد مشاهده قرار گرفتن، مانند هنگام خوردن یا نوشیدن
عمل کردن در حضور دیگران، مانند سخنرانی کردن
توجه: در کودکان، ترس یا اضطراب باید در موقعیت‌هایی که با همسالان در ارتباط هستند نیز روی دهد و صرفاً به تعامل با بزرگسالان محدود نباشد.
ب) فرد می‌ترسد به گونه‌ای رفتار کند یا نشانه‌های اضطراب را نشان دهد که به شکل منفی ارزیابی شود؛ برای مثال، باعث شرمندگی یا تحقیر او شود، به طرد شدن منجر شود یا موجب ناراحتی دیگران شود.
ج) موقعیت‌های اجتماعی تقریباً همیشه ترس یا اضطراب ایجاد می‌کنند.
توجه: در کودکان، ترس یا اضطراب ممکن است به صورت گریه، قشقرق، میخکوب شدن، چسبیدن به دیگران، عقب‌نشینی یا ناتوانی در صحبت کردن در موقعیت‌های اجتماعی بروز کند.
د) فرد از موقعیت‌های اجتماعی اجتناب می‌کند یا آنها را با ترس و اضطراب شدید تحمل می‌کند.
هـ) ترس یا اضطراب با تهدید واقعی ناشی از موقعیت اجتماعی و با زمینه فرهنگی ـ اجتماعی تناسب ندارد و بیش از حد است.
و) ترس، اضطراب یا اجتناب مداوم است و معمولاً ۶ ماه یا بیشتر ادامه می‌یابد.
ز) ترس، اضطراب یا اجتناب باعث ناراحتی بالینی قابل‌توجه یا اختلال در عملکرد اجتماعی، شغلی یا سایر زمینه‌های مهم زندگی می‌شود.
ح) ترس، اضطراب یا اجتناب ناشی از تأثیرات فیزیولوژیکی یک ماده، مانند سوءمصرف مواد یا مصرف دارو، یا ناشی از یک بیماری جسمی نیست.
ط) ترس، اضطراب یا اجتناب با نشانه‌های یک اختلال روانی دیگر، مانند اختلال پانیک یا اختلال طیف اوتیسم، بهتر توجیه نمی‌شود.
ی) اگر بیماری پزشکی دیگری، مانند بیماری پارکینسون، چاقی یا وجود تغییرات ظاهری ناشی از سوختگی یا جراحت وجود داشته باشد، ترس، اضطراب یا اجتناب آشکارا نامتناسب یا بیش از حد است.
ویژگی‌های مرتبط با اختلال اضطراب اجتماعی بر اساس DSM5
• افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی ممکن است در موقعیت‌های اجتماعی رفتارهایی نشان دهند که از نظر دیگران نامتناسب به نظر برسد. برخی از آنها ممکن است به‌طور نامناسبی جسور یا بیش از حد مطمئن به نظر برسند، در حالی که برخی دیگر بیش از حد سلطه‌پذیر باشند. این افراد معمولاً تمایل ندارند کنترل گفتگو را در دست بگیرند.
• ممکن است وضعیت بدنی خشک و غیرطبیعی، تماس چشمی نامناسب یا صدایی بسیار آرام و ملایم داشته باشند. همچنین ممکن است خجالتی و گوشه‌گیر باشند، در گفتگوها کمتر صریح صحبت کنند و اطلاعات کمتری درباره خودشان در اختیار دیگران قرار دهند.
• افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی ممکن است برای کاهش مواجهه با موقعیت‌های اجتماعی، مشاغلی را انتخاب کنند که نیاز به تعامل با دیگران در آنها کمتر باشد. در برخی موارد، ممکن است زمان بیشتری را در خانه سپری کنند. این اختلال می‌تواند بر روابط اجتماعی و مسیر زندگی فرد نیز تأثیر بگذارد؛ برای مثال، برخی مردان ممکن است ازدواج و تشکیل خانواده را به تأخیر بیندازند و برخی زنان که تمایل به کار خارج از خانه دارند، ممکن است به دلیل اضطراب اجتماعی بیشتر در نقش خانه‌دار و مادر باقی بمانند.
شکل‌گیری و روند
سن متوسط شروع اختلال اضطراب اجتماعی در ایالات متحده ۱۳ سالگی است و حدود ۷۵ درصد افراد، شروع اختلال را بین ۸ تا ۱۵ سالگی تجربه می‌کنند. در پژوهش‌های انجام‌شده در ایالات متحده و اروپا مشخص شده است که این اختلال گاهی پس از سابقه بازداری رفتاری یا کمرویی اجتماعی در دوران کودکی شکل می‌گیرد. با این حال، شروع اختلال می‌تواند در سال‌های اولیه کودکی نیز رخ دهد.
شروع اختلال اضطراب اجتماعی ممکن است پس از تجربه یک رویداد استرس‌زا یا شرم‌آور، مانند مورد آزار و اذیت قرار گرفتن یا استفراغ کردن هنگام سخنرانی در جمع، اتفاق بیفتد. در برخی افراد نیز شروع اختلال ممکن است تدریجی و کمتر آشکار باشد و به‌مرور زمان شکل بگیرد.
عوامل خطر و پیش‌آگهی
خلق‌وخو:
مهم‌ترین صفات خلقی که افراد را مستعد ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی می‌کنند، شامل بازداری رفتاری و ترس از ارزیابی منفی هستند.
محیطی:
بدرفتاری و تجربه مصیبت‌های روانی ـ اجتماعی در دوران کودکی، به‌ویژه در مواردی که اختلال اضطراب اجتماعی در سنین پایین شروع می‌شود، می‌توانند از عوامل خطر ابتلا به این اختلال باشند. با این حال، شواهد کافی برای نتیجه‌گیری درباره رابطه علّی مستقیم میان بدرفتاری یا مصیبت‌های دوران کودکی و شروع اختلال اضطراب اجتماعی وجود ندارد.
ژنتیکی و فیزیولوژیکی:
صفات مرتبط با استعداد ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی، به‌ویژه بازداری رفتاری، تا حد زیادی تحت تأثیر عوامل ژنتیکی قرار دارند. این تأثیر ژنتیکی با عوامل محیطی تعامل دارد؛ به این معنا که کودکانی که میزان بالاتری از بازداری رفتاری برخوردار می باشند، ممکن است نسبت به تأثیرات محیطی آسیب‌پذیرتر باشند. اختلال اضطراب اجتماعی تا حدی دارای زمینه ارثی است، هرچند میزان وراثت‌پذیری آن ممکن است بسته به ویژگی‌ها و نشانه‌های خاص اختلال متفاوت باشد.
پیامدهای کارکردی اختلال اضطراب اجتماعی
اختلال اضطراب اجتماعی با پیامدهای منفی متعددی در زندگی فرد همراه است. این اختلال می‌تواند با افزایش احتمال ترک تحصیل، کاهش سطح سلامت و اشتغال، کاهش بهره‌وری شغلی، وضعیت اقتصادی ـ اجتماعی پایین‌تر و کاهش کیفیت زندگی ارتباط داشته باشد. همچنین، اختلال اضطراب اجتماعی با مجرد ماندن، ازدواج نکردن یا نداشتن شریک عاطفی و نداشتن فرزند، به‌ویژه در مردان، ارتباط دارد. نداشتن شغل نیز می‌تواند پیش‌بینی‌کننده مهمی برای تداوم اختلال اضطراب اجتماعی باشد.
همزمانی اختلالات
اختلال اضطراب اجتماعی اغلب با سایر اختلالات اضطرابی، اختلال افسردگی اساسی و اختلال مصرف مواد همزمان است. در بسیاری از موارد، شروع اختلال اضطراب اجتماعی، به‌جز فوبیای خاص و اختلال اضطراب جدایی، پیش از شروع سایر اختلالات رخ می‌دهد.
انزوای اجتماعی مزمن و مشکلات ناشی از اختلال اضطراب اجتماعی ممکن است خطر بروز اختلال افسردگی اساسی را افزایش دهند. همچنین، همزمانی اختلال اضطراب اجتماعی با افسردگی می‌تواند با شدت بیشتر علائم و اختلال قابل‌توجه‌تر در عملکرد فرد همراه باشد.
اختلال اضطراب فراگیر (Generalized Anxiety Disorder)
ویژگی‌های اصلی اختلال اضطراب فراگیر شامل اضطراب و نگرانی مداوم و بیش از حد درباره موضوعات و رویدادهای مختلف است. این نگرانی‌ها ممکن است زمینه‌هایی مانند عملکرد شغلی، تحصیلی، سلامت، مسائل خانوادگی و امور روزمره را دربرگیرند و فرد معمولاً کنترل کردن نگرانی‌های خود را دشوار می‌داند. علاوه بر اضطراب و نگرانی، فرد ممکن است نشانه‌های جسمی و شناختی مختلفی را تجربه کند؛ از جمله بی‌قراری یا احساس عصبی و کلافه بودن، به‌راحتی خسته شدن، مشکل در تمرکز یا خالی شدن ذهن، تحریک‌پذیری، تنش عضلانی و اختلال خواب.
ملاک‌های تشخیصی اختلال اضطراب فراگیر بر اساس DSM-5
الف) اضطراب و نگرانی بیش از حد درباره چند رویداد یا فعالیت، مانند عملکرد شغلی یا تحصیلی، که در بیشتر روزها و حداقل به مدت ۶ ماه روی می‌دهد.
ب) فرد کنترل کردن نگرانی را دشوار می‌داند.
ج) اضطراب و نگرانی با سه یا تعداد بیشتری از شش نشانه زیر همراه است و حداقل برخی از این نشانه‌ها در بیشتر روزها طی ۶ ماه گذشته وجود داشته‌اند:
۱. بی‌قراری یا احساس عصبی، کلافه یا بی‌قرار بودن
۲. به‌راحتی خسته شدن
۳. مشکل در تمرکز کردن یا خالی شدن ذهن
۴. تحریک‌پذیری
۵. تنش عضلانی
۶. اختلال خواب، مانند مشکل در به خواب رفتن یا در خواب ماندن، یا خواب بی‌قرار و ناراضی‌کننده
توجه: در کودکان، وجود فقط یک نشانه از موارد فوق برای تشخیص ضروری است.
د) اضطراب، نگرانی یا نشانه‌های جسمی باعث ناراحتی بالینی قابل‌توجه یا اختلال در عملکرد اجتماعی، شغلی یا سایر زمینه‌های مهم زندگی می‌شوند.
هـ) این اختلال ناشی از تأثیرات فیزیولوژیکی یک ماده، مانند سوءمصرف مواد یا مصرف دارو، یا ناشی از یک بیماری پزشکی، مانند پرکاری تیروئید، نیست.
و) این اختلال با اختلال روانی دیگری بهتر توجیه نمی‌شود؛ برای مثال، اضطراب یا نگرانی درباره داشتن حملات پانیک در اختلال پانیک، ارزیابی منفی در اختلال اضطراب اجتماعی، آلودگی یا سایر وسواس‌ها در اختلال وسواس فکری ـ عملی، جدایی از افراد دلبسته در اختلال اضطراب جدایی، یادآوری رویدادهای آسیب‌زا در اختلال استرس پس از سانحه، افزایش وزن در بی‌اشتهایی عصبی، شکایت‌های جسمانی در اختلال علائم جسمانی، نقص‌های ظاهری در اختلال بدشکلی بدن یا بیماری جدی در اختلال اضطراب بیماری.
ویژگی‌های مرتبط با اختلال اضطراب فراگیر بر اساس DSM5
• در ارتباط با تنش عضلانی، ممکن است نشانه‌هایی مانند لرزش، گرفتگی یا انقباض عضلات، احساس سستی و ضعف، دردهای عضلانی یا احساس سفتی و خشکی عضلات وجود داشته باشد.
• بسیاری از افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر، نشانه‌های جسمانی دیگری مانند تعریق، تهوع، اسهال و پاسخ‌های شدید و اغراق‌آمیز به محرک‌های ناگهانی را نیز تجربه می‌کنند.
• نشانه‌های بیش‌انگیختگی دستگاه عصبی خودمختار، مانند افزایش ضربان قلب، تنگی نفس و احساس سرما، در اختلال اضطراب فراگیر معمولاً کمتر از سایر اختلالات اضطرابی، مانند اختلال پانیک، برجسته هستند.
• همچنین، برخی مشکلات جسمانی مرتبط با استرس، مانند سندرم روده تحریک‌پذیر و سردرد، اغلب در افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر مشاهده می‌شوند.
شکل‌گیری و روند اختلال
برخی افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر گزارش می‌کنند که در طول زندگی خود همواره احساس اضطراب، نگرانی یا عصبی بودن داشته‌اند. میانگین سن شروع اختلال اضطراب فراگیر حدود ۳۰ سالگی است، اما سن شروع آن دامنه بسیار گسترده‌ای دارد.
در کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر، نگرانی‌ها و اضطراب‌ها اغلب درباره کیفیت عملکرد یا توانایی رقابت آنها در مدرسه یا فعالیت‌های ورزشی هستند، حتی زمانی که عملکرد آنها مستقیماً توسط دیگران ارزیابی نمی‌شود. آنها ممکن است درباره وقت‌شناسی و انجام به‌موقع امور نیز نگرانی بیش از حد داشته باشند.
کودکان مبتلا ممکن است درباره وقوع رویدادهای فاجعه‌آمیز، مانند زلزله یا جنگ، نیز نگرانی زیادی داشته باشند. همچنین ممکن است بیش از حد کمال‌گرا و نسبت به توانایی‌های خود نامطمئن باشند و به دلیل نارضایتی از عملکردی که از نظر خودشان کامل نیست، تکالیف را بارها انجام دهند یا اصلاح کنند.
این کودکان معمولاً برای اطمینان یافتن از درست انجام دادن کارها و دریافت تأیید از والدین، معلمان یا سایر افراد مهم زندگی، به‌طور مکرر درخواست اطمینان و تأیید می‌کنند.
عوامل خطر و پیش‌آگهی
خلق‌وخو:
عواملی مانند بازداری رفتاری، عاطفه منفی و اجتناب از آسیب با افزایش خطر ابتلا به اختلال اضطراب فراگیر ارتباط دارند.
محیطی:
اگرچه تجربه نامطلوب در دوران کودکی و محافظت بیش از حد والدین با اختلال اضطراب فراگیر ارتباط داشته‌اند، تاکنون عامل محیطی مشخصی که اختصاصاً مربوط به این اختلال باشد یا برای ایجاد آن ضروری و کافی باشد، شناسایی نشده است.
ژنتیکی و فیزیولوژیکی:
حدود 1/3 خطر ابتلا به اختلال اضطراب فراگیر به عوامل ژنتیکی نسبت داده می‌شود. عوامل ژنتیکی مرتبط با این اختلال با استعداد ابتلا به روان‌رنجورخویی همپوشانی دارند. همچنین، برخی اختلالات اضطرابی و اختلالات خلقی، به‌ویژه اختلال افسردگی اساسی، در عوامل ژنتیکی مرتبط با اختلال اضطراب فراگیر سهیم هستند.
همزمانی اختلالات
افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر اغلب در طول زندگی خود معیارهای تشخیصی یک یا چند اختلال اضطرابی دیگر یا اختلال افسردگی اساسی را نیز داشته‌اند یا در حال حاضر این معیارها را برآورده می‌کنند.
روان‌رنجورخویی یا آمادگی هیجانی که زمینه‌ساز این الگوی همزمانی اختلالات است، با عوامل خلق‌وخویی و عوامل خطر ژنتیکی و محیطی مشترک میان این اختلالات ارتباط دارد.
همزمانی اختلال اضطراب فراگیر با اختلالات مصرف مواد، اختلال سلوک، اختلالات روان‌پریشی، اختلالات عصبی، اختلالات عصبی ـ رشدی و اسکیزوفرنی کمتر شایع است.
درمان اختلال اضطراب جدایی، اختلال اضطراب فراگیر و اختلال اضطراب اجتماعی
با توجه به همپوشانی علائم و میزان بالای همزمانی این اختلالات، اصول درمان آنها تا حد زیادی مشترک است. رویکرد درمانی معمولاً چندوجهی است و می‌تواند شامل روان‌درمانی، به‌ویژه درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)، آموزش والدین و خانواده، مداخلات روانی ـ اجتماعی و در موارد لازم، درمان دارویی باشد.
از مؤثرترین درمان‌های مبتنی بر شواهد برای اختلالات اضطرابی در کودکان و نوجوانان، درمان شناختی ـ رفتاری و داروهای مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) هستند. انتخاب نوع درمان به شدت علائم، سن کودک، میزان اختلال در عملکرد و وجود اختلالات همزمان بستگی دارد.
منابع:
- شرودر، کارولین اس.، و گورون، بتی ان. سنجش و درمان مشکلات دوران کودکی: راهنمای روان‌شناسان بالینی و روان‌پزشکان. ترجمه مهرداد فیروزبخت. تهران: دانژه. 1397.
- کاپلان و سادوک. (2015) . خلاصه روان‌پزشکی: علوم رفتاری و روان‌پزشکی بالینی. ترجمه دکتر فرزین رضاعی. تهران: کتاب ارجمند. 1395.
3.American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders: DSM-5-TR.
اختلال اضطراب اجتماعی یا فوبی اجتماعی : Social Anxiety Disorder (Social Phobia)