تشویق رفتارهای مثبت کودکان با اختلال رشدی هوشی
تکرار انجام یک رفتار توسط کودکان وابسته به واکنش هایی است که از طرف اطرافیان دریافت می شود. اگر بعد از انجام درست یک رفتار به کودک تقویت کننده ای بدهید که باعث افزایش رفتار شود به آن تقویت کننده مثبت می گویند. برای تشویق رفتارهای مثبت کودکان از تقویت کننده های مثبت استفاده می کنیم. از آنجایی که تقویت کننده های مثبت چیزهای قطعی و مشخصی نبوده و برای افراد مختلف تاثیرات متفاوتی دارند، باید بتوانید انواع آن ها را بشناسید و از هر کدام استفاده درست و به موقع داشته باشید. در ادامه انواع تقویت کننده ها توضیح داده شده اند.
- تقویت کننده های نخستین: ذاتاً اثر تقویت کنندگی دارند مانند آب ،غذا ،هوا ،خواب و… .
2 . تقویت کننده های شرطی: در اصل خاصیت تقویت کنندگی نداشته اما در اثر مجاورت با تقویت کننده های نخستین یا شرطی خاصیت تقویت کنندگی پیدا کرده اند مثل جایزه ،نمره ،پول و… .
3 . تقویت کنننده های تعمیم یافته: تقویت کننده هایی که در موقعیت های متعدد خاصیت تقویت کنندگی دارند زیرا اثر تقویتی آن ها از یک موقعیت به موقعیت دیگر تعمیم یافته است ، مثل پول و نمره.
4 . تقویت کننده های اجتماعی: آن دسته از تقویت کننده ها که توسط دیگران و در یک موقعیت اجتماعی به فرد داده می شود مثل توجه کردن ، لبخند زدن ، بغل کردن ، بوسیدن و اظهارات محبت آمیز و تایید کننده .
5 . تقویت کننده های پته ای یا معاوضه ای: به آن دسته از تقویت کننده ها که فرد می تواند با تقویت کننده مورد علاقه اش معاوضه کند مثل ستاره ،ژتون ، مهر فلزی ،چوبی یا پلاستیکی .
6 . تقویت کننده های فعالیتی: فعالیت هایی که کودکان دوست دارند به آن بپردازند را تقویت کننده فعالیتی می گویند مثل رفتن به زمین بازی ، تماشای تلویزیون و …
7 . تقویت کننده های قابل دستکاری: تقویت کننده هایی که فرصت بازی کردن و یا سرگرم شدن را به کودک می دهند مثل بازی با اسباب بازی ، نقاشی کردن با مداد رنگی ،گوش کردن به موسیقی و ….
8 . تقویت کننده های بازخوردی: به اطلاعاتی که از نتایج کار یک فرد به او داده می شود گویند. مانند تحسین کردن.
نحوه انتخاب تقویت کننده برای تشویق کودکان:
انتخاب تقویت کننده بایستی با توجه به سن، سطح رشدی، علایق و نیازهای کودک انجام شود. ترجیحات کودک در سنین مختلف تغییر می کند. در سنین پایین تر تقویت کننده های نخستین مثل خوراکی، غذا و اجتماعی مثل لبخند زدن ، بغل کردن ، بوسیدن کاربرد بیشتری دارند، به مرور که کودک بزرگتر می شود علاوه بر موارد عنوان شده، فعالیت های مورد علاقه، امتیازها و ژتون ها، پول و امتیاز را می توان اضافه کرد.
برای اینکه بتوانید تقویت کننده مناسبی را برای کودک انتخاب کنید تا برای تغییر رفتار کودک موثر وقاع شود بایستی به موارد زیر توجه کنید:
- کودک را در حین فعالیت های روزانه به دقت مشاهده کنید و سعی کنید به علایق او در این زمان پی ببرید و آن ها را یاداشت کنید. باید مطمئن شوید تقویت کننده ای را که انتخاب کرده اید تاثیر لازم را بر رفتار او خواهد داشت.
- از کودک کمک بگیرید. در صورتی که سطح شناختی کودک خوب باشد می توانید با سوالات ساده از او تا حدودی به علایق او پی ببرید. در غیر اینصورت 5 مورد از علایق کودک را مقابلش قرار دهید و به او فرصت دهید تا اولین تقویت کننده اش را بین بقیه انتخاب کند، سپس آن را حذف کنید. به همین ترتیب سایر تقویت کننده های کودک را شناسایی کنید. به این ترتیب تقویت کننده های کودک به ترتیب مشخص خواهد شد.
- برای اینکه یک تقویت حداکثر کارایی را داشته باشد ،لازم است بلافاصله پس از بروز رفتار مناسب به کودک داده شود .
- مقدار و تعداد دفعات تقویت کردن به تجربه شما بستگی دارد. تقویت کردن نباید بیش از اندازه باشد که باعث اشباع کودک شود و نباید خیلی کم باشد که موجب بی انگیزگی کودک شود.
- بهتر است در برنامه های آموزشی و اصلاحی جهت افزایش اثربخشی از تقویت کننده های متنوع و جدید استفاده شود.