میزان شدت کم‌توانی ذهنی بر اساس DSM-5

طبقه بندی کودکان کم توان ذهنی بر اساس DSM- 5

با توجه به تعریف DSM-5 از کم توانی ذهنی معیارهای تشخیصی هم بر اهمیت توانایی های شناختی و هم بر عملکرد سازگارانه تاکید دارند. سطح شدت ناتوانی ذهنی (خفیف، متوسط، شدید و عمیق) تا قبل از DSM-5 بر اساس هوشبهر بوده است که در جدول زیر  نشان داده شده است.

سطح

هوشبهر

انحراف استاندارد زیر متوسط

معلولیت ذهنی خفیف

55-70

2 تا 3

معلولیت ذهنی متوسط

40-55

3 تا 4

معلولیت ذهنی شدید

25-40

4 تا 5

معلولیت ذهنی عمیق

کمتر از 25

بیشتر از 5

DSM- 5 از همین طبقه بندی استفاده می کند اما آن را بر اساس هوشبهر در نظر نمی گیرد، بلکه سطح شدت، توسط توانایی فرد برای دستیابی به استانداردهای رشدی و اجتماعی – فرهنگی برای استقلال و مسئولیت اجتماعی تعیین می گردد، نه توسط نمره هوشبهر. جداولی که سطوح شدت کودکان کم توان ذهنی در سه زمینه (مهارت های مفهومی، مهارت های اجتماعی و مهارت های عملی) نشان می دهد  در ادامه آمده است. در این جداول مهارت های مفهومی عبارتند از دریافت و بیان زبانی، مهارت های خواندن، نوشتن و ارتباط. مهارت های اجتماعی عبارتند از ایجاد و نگهداری دوستی ها، شرکت در فعالیت های گروهی، خودمدیریتی، مسئولیت پذیری غیر کلامی و مهارت های عملی عبارتند از مهارت های خودیاری، عملکرد حرکتی و مهارت های زندگی اجتماعی.

شدت ناتوانی هوشی برای سطح خفیف

مهارت های مفهومی

مهارت های اجتماعی

مهارت های عملی
  1. در مورد کودکان پیش دبستانی، ممکن است تفاوت های مفهومی اصلا بارز و مشهود نباشند.
  2. کودکان دبستانی و بزرگسالان دارای ناتوانی ذهنی خفیف در یادگیری مهارت های تحصیلی مانند خواندن، نوشتن، ریاضیات، زمان(خواندن ساعت، دانستن وقت) و پول(شمردن یا مدیریت پول) دچار مشکل می باشند.
  3. بزرگسالان دارای ناتوانی ذهنی خفیف، تفکر انتزاعی، عملکردهای اجرایی (برنامه ریزی، تعیین استراتژی، اولویت بندی و انعطاف پذیری شناختی) و حافظه کوتاه مدت دچار کمبود هستند.
  4. مهارت های تحصیلی افراد دارای ناتوانی ذهنی خفیف(خواندن، مدیریت پول و ...) نسبت به سایر افراد دچار نقص می باشد.
  5. برای حل مسایل و یافتن راه حل ها فرد از رویکردی استفاده می کند که در مقایسه با رویکرد همسالان به نوعی غیر انتزاعی است.

 

 

 
  1. افراد دارای ناتوانی ذهنی خفیف در تعاملات ارتباطی-اجتماعی نسبت به سایر افراد همسال خود ناپخته و نابالغ رفتار می کنند. برای مثال ممکن است نتواند علایم و اشارات غیر مستقیم اطرافیان و دوستان را دقیق متوجه شود.
  2. کیفیت ارتباط برقرار کردن، گفتگو و زبان فرد از آنچه از سن او اانتظار می رود ناپخته تر است.
  3. فرد در تنظیم هیجانات و احساسات خود در تعاملات اجتماعی نیز ضعف دارد و دوستان او در موقعیت های اجتماعی متوجه این مشکلات می شوند.
  4. فرد در موقعیت های اجتماعی زیاد متوجه مفهوم ریسک(خطر) نمی شود و قضاوت اجتماعی وی نسبت به سنش ناپخته است و در خطر مورد سوء استفاده قرار گرفتن از سود همسالان خود قرار دارد(ساده لوحی).

 

 

 
  1. در مورد رسیدگی به خود و کارهای شخصی، فرد ممکن است متناسب با سن خود عمل کند. در مقایسه با همسالان فرد ممکن است در بعضی از کارهای پیچیدة زندگی روزمره نیاز به حمایت داشته باشد.
  2. در بزرگسالی حمایت ها شامل خرید خواربار، از جایی به جایی دیگر رفتن، مرتب کردن و انجام دادن کارهای خانه و رسیدگی به بچه ها، آماده کردن غذا، انجام دادن کارهای بانکی مدیریت پول می باشد.
  3. فعالیت ها و مهارت های تفریحی (لذت بردن از با هم بودن در کنار سایر همسالان) شبیه به مهارت های تفریحی همسالان است هر چند رعایت اصول ایمنی و نظم داشتن در کارها به حمایت نیاز دارد.
  4. در بزرگسالی این افراد در مشاغلی خوب عمل می کنند که در آن ها به مهارت های مفهومی چندان نیازی نیست.
  5. این افراد در بزرگسالی نیازمند حمایت در زمینه های مراقبت شخصی، مسائل بهداشتی و تصمیمات قانونی هستند. همچنین برای اینکه بتوانند یک مهارت شغلی را یاد بگیرند و آن را به خوبی به اجرا درآورند و برای ازدواج و تشکیل خانواده نیاز به حمایت دارند.

شدت ناتوانی هوشی برای سطح متوسط

مهارت های مفهومی

مهارت های اجتماعی

مهارت های عملی
  1. در سراسر طول رشد مهارت های مفهومی فرد به طور قابل توجهی عقب تر از مهارت های مفهومی هم سالان است. در کودکان دارای ناتوانی ذهنی متوسط مهارت های تحصیلی و زبانی به کندی رشد می کنند.
  2. کودکان دبستانی در یادگیری مهارت هایی مانند خواندن، نوشتن، ریاضیات، درک زمان و پول در طول سال های مدرسه به آهستگی انجام می پذیرد.
  3. افراد بزرگسال دارای ناتوانی ذهنی متوسط در حیطه مهارت های تحصیلی در سطح ابتدایی و اولیه قرار دارند. این افراد در بزرگسالی برای انجام مهارت های تحصیلی در کار و زندگی شخصی به حمایت نیاز دارند.
  4. برای انجام دادن تکالیف مفهومی زندگی روزمره (کارهایی که به مهارت های مفهومی نیاز دارند) فرد به زور مستمر و هر روز به ساپورت نیاز دارد و ممکن است دیگران انجام دادن این مسئولیت ها را برای فرد به طور کامل به عهده بگیرند.

 

 
  1. فرد در مقایسه با همسالان خود تفاوت های قابل توجهی را در رفتارهای ارتباطی-اجتماعی نشان می دهد.
  2. زبان به عنوان یک ابزار اساسی برای یادگیری مهارت های ارتباطی- اجتماعی در این افراد دچار آسیب می باشد و این افراد در برقراری روابط دوستانه با سایرین ضعف دارند.
  3. افراد دچار ناتوانی ذهنی متوسط در قضاوت اجتماعی و توانایی های تصمیم گیری با محدودیت روبرو هستند و دیگران باید در تصمیم گیری های زندگی به فرد کمک کنند.
  4. دوستی با همسالان سالمی که رشد عادی دارند معمولا تحت تاثیر محدودیت های ارتباطی یا اجتماعی قرار دارد. برای موفق بودن در شغل و محیط کار به حمایت ارتباطی-اجتماعی بسیار زیادی نیاز دارند.

 

 

 
  1. فرد می تواند به نیاز های شخصی خود (خوردن، لباس پوشیدن، پاکیزگی یا آرایش و بهداشت فردی در بزرگسالی) برسد و در این زمینه ها مستقل شود، در صورتیکه در دوره ای طولانی مدت آموزش ببیند و ممکن است دیگران مجبور باشند انجام دادن این کارها را به طور مرتب به او یادآوری کنند.
  2. مشارکت در تمام کارهای خانه با آموزش طولانی و حمایت دایمی بزرگسالان انجام می شود.
  3. این افراد در بزرگسالی برای استخدام در شغل های بسیار ساده( کارهایی که به معارت ای مفهومی و ارتباطی چندانی نیاز ندارد) باز هم نیازمند حمایت سایرین برای انجام وظایفشان می باشند، بدین معنی که بسیاری از پیچیدگی های شغلی و مسئولیت های فرعی (مانند زمان بندی، حمل و نقل و مدیریت پول) را به سختی درک می کنند و نیازمند حمایت از سوی سایرین می باشند.
  4. در اقلیت قابل ملاحظه ای از این افراد، رفتارهای ناسازگارانه ای وجود دارد که باعث مشکلات اجتماعی (مشکلات با دیگران) می شوند.

شدت ناتوانی هوشی برای سطح شدید

مهارت های مفهومی

مهارت های اجتماعی

مهارت های عملی
  1. دست یابی به مهارت های درکی در این گروه بسیار محدود می باشد، آن ها در یادگیری زبان نوشتاری و یا مفاهیمی مانند (اعداد، کمیت، زمان، پول و...) بسیار ضعیف می باشند.
  2. این افراد برای انجام بسیاری از فعالیت های خود در طول روز به حمایت و راهنمایی بلند مدت سایر افراد نیاز دارند.

 

 

 

 

 
  1. زبان شفاهی ، از لحاظ خزانة لغات و دستور زبان، بسیار محدود است. گفتار فرد ممکن است از کلمات منفرد و جملات بسیار کوتاه تشکیل شده باشد.
  2. گفتار و زبان فرد روی زبان حال(همین جا و همین حالا) در رویدادهای روزمرة زندگی تمرکز دارد (یعنی فرد زمان گذشته و آینده را بکار نمی برد).
  3. از زبان بیشتر برای ارتباط برقرار کردن با دیگران استفاده می شود تا برای توضیح دادن چیزی.
  4. به علت عدم استفاده این افراد از مهارت های زبانی، آن ها در درک احساسات و درک زبان بدن دیگران با مشکل روبرو هستند.
  5. از آنجایی که ارتباط با اعضای خانواده و سایرین منبع کسب لذت و شادی می باشد و این افراد توانایی برقراری ارتباط با سایرین را ندارند، در نهایت از این منبع لذت محروم می شوند.
  1. افراد دارای ناتوانی هوشی شدید برای انجام تمام فعالیت های زندگی مانند (غذا خوردن، لباس پوشیدن، حمام و نظافت) به حمایت نیاز دارند.
  2. این افراد قدرت تصمیم گیری برای خود و دیگران را ندارند.
  3. این افراد در بزرگسالی برای شرکت در فعالیت های خانگی، تفریحی و شغلی به حمایت و کمک دایم نیاز دارند.
  4. برای کسب مهارت در همة زمینه های زندگی به آموزش بلندمدت و حمایت دایمی نیاز دارند.
  5. رفتارهای خودآزاری در اقلیت قابل توجهی از این افراد مشاهده می شود (مانند گاز گرفتن خود، ضربه زدن سر)

 

 

شدت ناتوانی هوشی برای سطح عمیق

مهارت های مفهومی

مهارت های اجتماعی

مهارت های عملی
  1. افراد دچار ناتوانی ذهنی عمیق برای درک محیط بیشتر از وسایل عینی و قابل مشاهده استفاده می کنند و قادر به پردازش رویدادها به صورت نمادین نمی باشند.
  2. این افراد برای انجام بسیاری از فعالیت هایشان از وسایل عینی استفاده می کنند.
  3. ممکن است بعضی از مهارت های دیداری – فضایی مانند مرتب کردن و چیدن اشیاء براساس خصوصیات فیزیکی آن ها را کسب کند با این حال نقص های حرکتی و حسی ممکن است باعث شوند فرد نتواند اشیاء را بطور صحیح و مفید بکار ببرد.
  4. افراد دارای ناتوانی ذهنی عمیق با آسیب جسمانی از انجام بسیاری از فعالیت های روزانه ناتوان می باشند.

 

 

 

 
  1. فرد از ارتباط سمبولیک در گفتار و ژست های بدنی درک بسیار محدودی دارد. ممکن است بعضی از دستورات و ژست های سادة بدنی را متوجه شود.
  2. خواسته ها یا هیجان های خود را معمولاً با ارتباط غیر کلامی و غیر سبمبولیک ابراز می کند.
  3. این افراد صحبت ها و دستورات دیگران را به طور ساده درک می کنند و متوجه پیچیدگی های تعاملات نمی شوند.
  4. از روابط میان فردی با اعضای بسیار شناخته شده خانواده، پرستاران و مراقبان و سایر چهره های آشنا بسیار لذت می برد.
  5. با علایم و اشاره های بدنی و هیجانی با دیگران شروع به تعامل می کند و یا به دیگران واکنش نشان می دهد.
  6. نقص های حسی و فیزکی همزمان ممکن است مانع بسیاری از فعالیت های اجتماعی (تعامل با دیگران) شوند.

 

 
  1. افراد ناتوان ذهنی عمیق برای انجام تمام فعالیت های روزانه مانند مراقبت از خود، بهداشت شخصی و ایمنی به حمایت نیاز دارند.
  2. برخی از افراد ناتوان ذهنی عمیق دچار آسیب جسمانی هستند و افراد بدون آسیب جسمانی در انجام برخی فعالیت های ساده مشارکت می کنند. (گذاشتن بشقاب ها روی میز)
  3. اگر به این افراد کارهای بسیار ساده ای با اشیاء داده شود، می توان آن ها را در بعضی مشاغل به کار گماشت، هرچند همیشه باید تحت حمایت و ساپورت باشند.
  4. این افراد برای انجام فعالیت های شاد و تفریحی مانند لذت بردن در گوش دادن به موسیقی، تماشای فیلم، پیاده روی و ... به حمایت و راهنمایی نیاز دارند.
  5. نقص های فیزیکی و حسی همزمان معمولاً مانع می شوند که فرد در کارهای تفریحی و خانگی و شغلی شرکت کند و فقط به نظارت احتیاج داشته باشد.
  6. در اقلیت قابل ملاحظه ای از این افراد ، رفتارهای ناسازگارانه وجود دارد.

منبع:

– راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی انجمن روان­پزشکی آمریکا، ویراست پنجم.

بازگشت به صفحه اختلال رشدی هوشی